Het schurfteliminatie-programma van DGZ

• Het reglement
  
• Het protocol
  
• Voor meer info: 070/22.00.24

1. Waarom schurft elimineren?
   
2. De diagnose van schurft
   
3. Schurfteliminatie op bedrijfsniveau
4. Attestering
   
   Sarcoptes scabiei var. suis, de varkensschurftmijt
   Symptomen
   Dermatitis-score bij slachtvarkens
   Verplichtingen quarantainestal
   Voorwaarden voor attestering schurftvrij
   

1. Waarom schurft elimineren?
   
   Schurft is een veel voorkomende huidaandoening bij varkens veroorzaakt door de varkensschurftmijt Sarcoptes scabiei var. suis. Besmetting gebeurt door contact met besmette varkens of door mijten vanuit de omgeving.

   De schurftmijten leven in tunnels in de buitenste huidlaag. Dit gaat gepaard met volgende nadelen voor varken en varkenshouder:

   • nadelen voor het varken:

     • jeuk: hierdoor kent het varken geen rust meer en is het steeds geneigd tot schuren
       
     • huidletsels: enerzijds de letsels veroorzaakt door het graven van de mijten en de ontstekingsreactie van het lichaam daarop, zichtbaar als rode puntjes, en anderzijds de huidletsels door schuren. In chronische gevallen is er een verdikking van de huid door vereelting.
       
     • oorontsteking: bij ernstige infectie ter hoogte van de gehoorgangen waar de mijten zich in een beschermde omgeving bevinden.
       
       

   • nadelen voor de varkenshouder:

     • onrust in de stallen met economische implicaties: wanneer de varkens teveel jeuk hebben, is er een verminderde gewichtsaanzet en gedaalde voederconversie met een verlenging van de mestperiode tot gevolg. Bij vergelijkende proeven werd een daling van de voederconversie van 0.1 aangetoond bij niet-behandelde dieren. Praktisch betekent dit een verschil van 100 g voeder voor 1 kg gewichtsaanzet.
       
     • verhoogde slijtage van materiaal door voortdurend schuren van de varkens
       
     • verhoogd aantal terugkeerders en daling van de worpindex bij ernstige schurftbesmetting bij zeugen
       
     • meer verlies van biggen ingevolge doodliggen door onrustige zeugen

   Hoewel schurftmijten niet met het blote oog te zien zijn, is hun effect wel financieel voelbaar. Wanneer we daarbij nog de onkosten tellen die jaarlijks uitgegeven worden aan antischurft-middelen en de arbeid om deze toe te dienen is het logisch dat we deze ziekte op bedrijfsniveau uitroeien.

   Terug
   
   
2. De diagnose van schurft
   
   De diagnose van schurft bestaat uit:
   • parasitair onderzoek: het aantonen van schurftmijten onder de microscoop
     
   • schuurindex: geeft een beeld van het aantal schuurbewegingen van de varkens
     
   • dermatitis-score: bepaalt de mate van huidletsels. Dit onderzoek gebeurt aan de slachtlijn omdat de letsels daar het meest duidelijk zichtbaar zijn na passage door de brander
     
   • bloedonderzoek: via een ELISA-test kunnen antistoffen tegenover de mijten aangetoond worden
     Aangezien het aantonen van schurftmijten niet altijd gemakkelijk is - de meeste varkenshouders behandelen regelmatig de zeugen waardoor de infectie min of meer onder controle gehouden wordt en geen grote aantallen mijten aanwezig zijn - is een combinatie van meerdere onderzoeken aangewezen om met zo groot mogelijke betrouwbaarheid vast te stellen of er al dan niet schurft aanwezig is op het bedrijf.
     
     
   Terug
   
   

3. Schurfteliminatie op bedrijfsniveau

   Door gebruik van ontschurftingsmiddelen met langdurige werking is het mogelijk schurft op bedrijfsniveau uit te roeien. Het komt erop neer alle dieren gelijktijdig te behandelen waardoor geen herbesmetting kan gebeuren door niet-behandelde dieren. Om herbesmetting door mijten of eieren vanuit de omgeving te voorkomen moet de werkingsduur van het gebruikte product de overlevingsduur van mijten in de omgeving overtreffen. Hiervoor zijn in België twee soorten producten beschikbaar: ivermectine en doramectine.
   Bij strikte opvolging van het voorgeschreven eliminatieprotocol is behandeling van de omgeving niet noodzakelijk voor een succesvolle schurfteliminatie.

   Terug
   
   

4. Attestering
   
   Dierengezondheidszorg Vlaanderen biedt de mogelijkheid aan varkenshouders die hun bedrijf schurftvrij willen maken of dit reeds eerder deden een schurftvrij-attest te verkrijgen. Dit attest is onderworpen aan controles bij instappen en vervolgens jaarlijks teneinde de schurftvrije status van het bedrijf te garanderen.
   Om het attest te behalen zijn er twee bezoeken voorzien door een dierenarts varkensgezondheidszorg:

   • een evaluatiebezoek beoogt naast een beoordeling van de toestand op het bedrijf door staalname en bepaling van de schuurindex, een grondige instructie van de varkenshouder om hem bewust te maken van de gevaren voor insleep van buitenaf na doorvoeren van de schurfteliminatie. Grote aandacht gaat naar de quarantaine.
     Ter gelegenheid van dit bezoek wordt ook het schurfteliminatie-reglement ter ondertekening voorgelegd. Op die manier worden de verplichtingen van beide partijen vastgelegd.
     
   • na de behandeling maakt de bedrijfsdierenarts het toegepaste schema en een kopie van de verschaffingsdocumenten over aan DGZ
   
   
   • In de zevende maand volgend op de behandeling heeft het certificeringsbezoek plaats. Door staalnames, zowel oorkrabsels (12) als bloedstalen (10), en bepaling van de schuurindex wordt de afwezigheid van schurft op het bedrijf nagegaan. Een belangrijk onderdeel van dit bezoek is eveneens de controle van de verschaffingsdocumenten.
     Na eliminatie is geen enkele schurftbehandeling meer toegelaten om maskeren van een besmetting te vermijden, behalve in de quarantainestal om insleep door aankoop van dieren te voorkomen. Strikte controle hierop is dan ook noodzakelijk om het schurftvrij-attest te borgen.
     Bij gunstig verloop van de administratieve controle en de onderzoeken wordt het schurftvrij-attest toegekend aan het beslag.

   Een jaarlijks opvolgbezoek met staalnames en administratieve controle zoals bij het certificeringsbezoek moet de schurftvrije status garanderen. Voor het serologisch onderzoek worden éénmaal per jaar 10 sera van de Aujeszky-opvolgingstest tevens onderzocht op schurft (aan te vragen door de bedrijfsdierenarts bij de opvolgingstest volgend op het schurftopvolgbezoek).

   De geattesteerde bedrijven worden vermeld op de website van Dierengezondheidszorg Vlaanderen. Op die manier is de lijst van geattesteerde schurftvrije bedrijven alsook van bedrijven die reeds in het programma gestapt zijn voor iedereen toegankelijk.

   Terug

   Sarcoptes scabiei var. suis, de varkensschurftmijt

   De volwassen vrouwelijke mijten dringen de huid binnen en leggen hun eieren in de boorgangen. De larven komen ten vroegste na 2 à 4 dagen uit het ei. Na tweemaal vervellen worden de mannetjes volwassen na 14 dagen, de wijfjes na 21 dagen.

   Overdracht van schurftmijten gebeurt door contact met een besmet varken - in de praktijk meestal van zeug naar big - of door mijten uit de omgeving.

   In de omgeving overleven de mijten tot maximum 3 weken afhankelijk van de klimatologische omstandigheden : ze zijn zeer gevoelig aan droogte maar overleven daarentegen lang in een warm en vochtig klimaat.

   
   Terug

   Symptomen

   Acute vorm van schurft met circulaire puntvormige huidletsels

   
   Terug

   Chronische vorm van schurft

   
   Terug

   In de gehoorgang zitten de schurftmijten beschermd tegen uitwendige klimatologische omstandigheden, kortom hun favoriete verblijfplaats. Bij het maken van afkrabsels heeft men meest kans de mijten hier aan te treffen.
   Bij erge infestaties ontstaat een ontsteking van de gehoorgang.
   

   
   Terug

   Dermatitis-score bij slachtvarkens

   De score is een maat voor de hoeveelheid huidletsels.

   
   Terug

   Verplichtingen quarantainestal:

   1. De quarantainestal moet ruimtelijk volledig gescheiden zijn van de andere varkensstallen of -afdelingen.
      
      
   2. In de quarantainestal wordt gewerkt via het all-in, all-out principe. Tussen elke ronde vindt een
      grondige reiniging en ontsmetting plaats.
      
      
   3. De aangekochte varkens verblijven minimum 28 dagen in de quarantainestal. Een schurftbehandeling van de binnengebrachte varkens is noodzakelijk om insleep van schurft op het bedrijf te voorkomen. Behandeling van dieren afkomstig van schurftvrij-geattesteerde bedrijven aangevoerd met een schurftvrij transportmiddel is evenwel niet noodzakelijk vanaf 30 dagen na de eradicatiebehandeling op het bedrijf van bestemming. Binnen éénzelfde fokorganisatie geldt dit eveneens voor dieren afkomstig van een kandidaat schurftvrij-bedrijf van dezelfde organisatie waar de dieren minstens 30 dagen geleden de eliminatiebehandeling ondergingen.
      
      
   4. Er worden aparte bedrijfskledij en laarzen gebruikt voor het betreden van de quarantainestal teneinde het eventueel mechanisch overdragen van schurftmijten naar de schurftvrije varkensstapel te vermijden.
      
      
   5. Er wordt apart gereedschap gebruikt in de quarantainestal.

   ELK CONTACT TUSSEN DE AANGEKOCHTE EN DE BEDRIJFSEIGEN VARKENS IS VERBODEN TIJDENS DE QUARANTAINEPERIODE
   
   Terug
   
   Voorwaarden voor attestering schurftvrij:

   1. Het gekozen behandelingsschema werd correct toegepast voor alle categorieën cfr.:
      - geneesmiddelenregister (ook m.b.t. de quarantainestal !)
      - verschaffingsdocumenten/facturen van de geneesmiddelen.
      
   2. Gunstige klinische bevindingen bij certificeringsbezoek
      
   3. Gunstige resultaten van de onderzoeken en stalen verzameld bij certificeringsbezoek:
      o SI (schuurindex) < 0.4
      o Scrapings negatief
      o ELISA negatief.
      Bij twijfel betreffende de schurftvrije status: herbemonstering ten laste van de deelnemer alvorens attestering

   
   Voorwaarden voor behoud attest schurftvrij:

   Cfr. opvolgbezoek:

   1. Aangekochte varkens werden correct behandeld cfr.
      - geneesmiddelenregister m.b.t. quarantainestal
      - quarantaine-fiche
      - verschaffingsdocumenten/facturen van de geneesmiddelen.
      - controle van het register van het schurftvrij-transport
   2. Gunstige klinische bevindingen
      
   3. Geen gebruik ontschurftingsmiddelen tenzij bij aangekochte dieren
      
   4. Gunstige resultaten van de verzamelde stalen en onderzoeken :
      o SI (schuurindex) < 0.4
      o Scrapings negatief
      o ELISA negatief
      Bij twijfel: herbemonstering ten laste van de deelnemer alvorens attestering
      
      Om negatieve gevolgen van eventuele aspecifieke serologische reacties te beperken zal de beslissing een attest toe te kennen gebeuren op basis van de combinatie van de verschillende uitslagen en de correcte opvolging van het programma.